Oznaczenia oleju silnikowego 5W40 – co znaczą i jak wybrać właściwy olej?

Oznaczenie 5W40 mówi tylko o klasie lepkości oleju. Nie informuje jeszcze, czy dany produkt pasuje do konkretnego silnika, turbosprężarki ani filtra DPF. Dlatego przy zakupie trzeba czytać całą etykietę: SAE, ACEA, API oraz ewentualne aprobaty producentów samochodów.

W tym poradniku wyjaśniam, co oznaczają oznaczenia oleju silnikowego 5W40, czym różni się ta klasa od 5W30 i kiedy wyższa lepkość robocza może mieć sens. Najważniejsza zasada jest prosta: instrukcja pojazdu i wymagana norma mają pierwszeństwo przed samym symbolem 5W40.

Co oznaczają symbole w oznaczeniu oleju silnikowego 5W40?

Symbol 5W40 pochodzi z klasyfikacji lepkościowej SAE J300. Jest to norma określająca zachowanie oleju w niskiej i wysokiej temperaturze. Nie jest natomiast klasyfikacją jakościową. Dwa oleje 5W40 mogą mieć zupełnie różne dodatki, normy ACEA, API i aprobaty OEM, a więc również inne przeznaczenie.

Pierwsza część oznaczenia, czyli 5W, opisuje właściwości oleju podczas zimnego rozruchu. Litera „W” pochodzi od angielskiego słowa Winter, a cyfra określa klasę zimową. Im niższa cyfra przed W, tym łatwiej olej zachowuje płynność w niskiej temperaturze. Nie oznacza to jednak, że olej 5W jest „dobry do minus 30 stopni” w każdym możliwym sensie.

Dla klasy 5W norma SAE przewiduje między innymi badanie lepkości podczas rozruchu w temperaturze około -30°C oraz pompowalności w okolicach -35°C. Są to warunki testowe, a nie obietnica, że każdy silnik uruchomi się bez problemu przy dokładnie takiej temperaturze. Stan akumulatora, rozrusznika, paliwa i samego silnika także ma znaczenie.

Liczba 40 odnosi się do lepkości oleju w wysokiej temperaturze. Klasyfikacja SAE uwzględnia lepkość kinematyczną mierzoną w temperaturze 100°C. Dla klasy 40 mieści się ona w określonym przez normę przedziale, wyższym niż dla klasy 30. W praktyce olej 5W40 jest po rozgrzaniu bardziej lepki niż 5W30 o porównywalnej konstrukcji.

Ważny jest także parametr HTHS, czyli lepkość wysokotemperaturowa przy dużej szybkości ścinania, mierzona w warunkach zbliżonych do pracy obciążonych elementów silnika, w temperaturze 150°C. Dla typowych olejów klasy SAE 40 wymagany poziom HTHS wynosi co najmniej 3,5 mPa·s. Nie należy jednak utożsamiać samego HTHS z pełną jakością produktu. To jeden z parametrów, a nie samodzielna rekomendacja.

Jak olej 5W40 chroni silnik w skrajnych temperaturach zimą i latem?

Podczas zimnego startu olej musi możliwie szybko dotrzeć do panewek, wałka rozrządu, napinacza łańcucha oraz elementów turbosprężarki. Zbyt gęsty olej zwiększa opory obracania wałem i może wolniej przepływać przez kanały. Klasa 5W została opracowana tak, aby ograniczyć ten problem w niskich temperaturach, ale rzeczywista płynność zależy też od bazy olejowej, dodatków i stopnia zużycia produktu.

Po rozgrzaniu silnika sytuacja się zmienia. Olej 5W40 zachowuje wyższą lepkość niż 5W30, dlatego może tworzyć bardziej odporny film olejowy w warunkach wysokiej temperatury i obciążenia. Taki film nie jest jednak automatycznie „lepszy” dla każdej jednostki. Jeżeli konstruktor przewidział olej o niższej lepkości, zastosowanie 5W40 może zwiększyć opory przepływu i pogorszyć pracę układów sterowanych ciśnieniem oleju.

Dotyczy to między innymi zmiennych faz rozrządu, hydraulicznych napinaczy i niektórych układów odłączania cylindrów. Ich działanie zależy od określonego przepływu i ciśnienia. Dlatego nie warto traktować wyższej lepkości jako uniwersalnego sposobu na poprawę ochrony.

Olej 5W40 a 5W30 – najważniejsze różnice i porównanie parametrów

Oba oleje mają tę samą zimową klasę 5W, więc w teorii podlegają podobnym wymaganiom dotyczącym rozruchu w niskiej temperaturze. Różnica pojawia się po rozgrzaniu silnika: olej 5W40 jest wtedy bardziej lepki niż 5W30. Może zapewniać grubszy film smarny, ale jednocześnie stawiać większy opór pompowaniu i przepływowi.

W mieście różnica w spalaniu może być trudna do odizolowania od stylu jazdy, temperatury i sprawności samochodu. Nie należy jednak ignorować faktu, że wyższa lepkość robocza oznacza większe opory hydrodynamiczne. Konstruktorzy nowoczesnych silników często dobierają 5W30, aby ograniczyć straty energii i zapewnić prawidłową pracę precyzyjnych kanałów olejowych.

Z kolei 5W40 może być uzasadnione w jednostce pracującej pod stałym obciążeniem, w wysokiej temperaturze lub w konstrukcji, dla której producent przewidział właśnie tę klasę. Nie wybiera się go jednak wyłącznie dlatego, że samochód jeździ po autostradzie. Decydują także norma producenta, temperatura oleju, stan silnika i interwał wymian.

Do jakich silników i stylów jazdy najlepiej pasuje olej 5W40?

Olej 5W40 może pasować do wielu silników benzynowych i wysokoprężnych, ale nie do „każdego auta z dużym przebiegiem”. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić instrukcję oraz wymagania zapisane na korku, w dokumentacji serwisowej albo w katalogu producenta. Dopuszczenie klasy SAE bez właściwej normy jakościowej może być niewystarczające.

Klasa 5W40 bywa praktycznym wyborem w sytuacjach, gdy producent ją przewidział, a samochód jest eksploatowany intensywnie: na długich trasach, z dużym obciążeniem, przy częstym holowaniu lub w warunkach wysokiej temperatury oleju. Znaczenie ma także jakość konkretnego produktu. Dwa oleje o tym samym oznaczeniu mogą różnić się stabilnością termiczną i odpornością na utlenianie.

• silnik ma w dokumentacji dopuszczoną klasę 5W40 i odpowiednią normę ACEA, API lub OEM;
• samochód pracuje pod dużym obciążeniem, a olej osiąga wysoką temperaturę;
• jednostka z turbodoładowaniem wymaga oleju o odpowiednim HTHS i aprobacie producenta;
• starszy silnik ma zwiększone zużycie oleju, ale wcześniej wykluczono wycieki i usterki mechaniczne;
• pojazd z LPG wymaga częstszej kontroli poziomu i krótszego interwału niż wynikałoby to z samego symbolu 5W40.

Zastosowanie oleju 5W40 w silnikach z turbodoładowaniem i instalacją LPG

Turbosprężarka pracuje w bardzo wysokiej temperaturze i z dużą prędkością obrotową. Olej musi mieć właściwą odporność na utlenianie, odpowiedni zakres lepkości oraz normę wymaganą dla konkretnej jednostki. Sam fakt posiadania turbiny nie oznacza automatycznie, że należy przejść na 5W40. W wielu nowoczesnych silnikach turbo fabrycznie stosuje się 5W30 albo nawet niższe klasy.

W samochodach z instalacją LPG olej może pracować w wymagających warunkach termicznych. Gaz nie daje jednak prostej reguły „LPG = zawsze 5W40”. Ważniejsze są stan silnika, prawidłowa regulacja instalacji, temperatura pracy, jakość oleju i częstotliwość wymiany. Jeżeli instrukcja dopuszcza 5W40, może ono być rozsądnym wyborem, zwłaszcza przy intensywnej eksploatacji. Nie zastąpi jednak kontroli luzów zaworowych ani diagnostyki układu zasilania.

Czy olej 5W40 to dobry wybór do silników z dużym przebiegiem?

Wyższa lepkość w temperaturze roboczej może ograniczyć ucieczkę oleju przez niewielkie luzy i czasem zmniejszyć jego zużycie. Może też sprawić, że praca zużytego mechanizmu będzie chwilowo cichsza. Nie oznacza to jednak poprawy kompresji ani naprawy zużytych pierścieni, panewek, uszczelniaczy czy turbosprężarki.

Przebieg powyżej 200 tysięcy kilometrów nie jest samodzielnym kryterium zmiany klasy oleju. Jeżeli samochód fabrycznie wymaga 5W30 z konkretną aprobatą, przejście na 5W40 tylko z powodu licznika może zaburzyć pracę układu zmiennych faz lub zwiększyć opory. Gdy silnik zużywa dużo oleju, potrzebne są pomiary i oględziny: kontrola wycieków, ciśnienia sprężania, ewentualnie próba olejowa i sprawdzenie układu odpowietrzania skrzyni korbowej.

Normy ACEA, API i aprobaty OEM – na co zwrócić uwagę poza lepkością 5W40?

Pełny wybór oleju powinien wyglądać tak: najpierw klasa SAE, następnie ACEA lub API, a na końcu konkretne wymagania producenta silnika. To właśnie te informacje określają między innymi poziom popiołu, odporność na utlenianie, ochronę przed zużyciem oraz zgodność z układami oczyszczania spalin.

Normy ACEA A3/B4 są kojarzone z olejami o wysokiej odporności filmu i pełniejszym pakiecie dodatków, przeznaczonymi do określonych silników benzynowych i Diesla. Nie można jednak przyjąć, że A3/B4 będzie właściwe w każdym dieslu. Jeżeli producent wymaga oleju niskopopiołowego, sama wysoka lepkość nie rozwiązuje problemu.

Klasa ACEA C3 oznacza olej typu Low SAPS o ograniczonej zawartości popiołu siarczanowego, fosforu i siarki. Takie produkty są projektowane z myślą o kompatybilności z nowoczesnymi układami oczyszczania spalin, ale także tutaj trzeba sprawdzić dokładne wymaganie producenta. C3 nie jest zamiennikiem każdej normy C2, C4 czy innej specyfikacji.

Klasyfikacja API, na przykład SN lub SP dla silników benzynowych, dostarcza kolejnej informacji o poziomie wymagań i ochronie jednostki. Nie zawsze zastępuje aprobatę fabryczną. Na opakowaniu mogą pojawić się oznaczenia związane z grupami producentów, między innymi wymagania Volkswagena, BMW lub Mercedes-Benz. Liczy się to, czy produkt ma formalną aprobatę, czy jedynie deklarację „spełnia wymagania”.

Przed zakupem warto porównać oznaczenie z instrukcją, a nie tylko z opisem sprzedawcy. Marketingowe określenia typu „do nowoczesnych silników”, „do dużych przebiegów” lub „idealny do turbo” nie zastępują konkretnego numeru normy.

Oleje 5W40 niskopopiołowe Low SAPS a ochrona filtrów DPF i GPF

Filtr DPF w silniku Diesla i filtr GPF w silniku benzynowym zatrzymują cząstki stałe, ale nie usuwają bez końca niepalnych pozostałości po oleju. Popiół siarczanowy może gromadzić się w filtrze i z czasem ograniczać jego przepustowość. Dlatego w samochodzie wyposażonym w DPF lub GPF najważniejsza jest zgodność oleju z wymaganą normą niskopopiołową, a nie sam symbol 5W40.

Jeśli instrukcja wymaga ACEA C3, należy wybrać olej 5W40 z tą klasą i ewentualną aprobatą OEM. Zastosowanie produktu A3/B4 tylko dlatego, że ma tę samą lepkość, może zwiększyć obciążenie filtra popiołem. Nie oznacza to, że każdy olej A3/B4 natychmiast uszkodzi DPF lub GPF, ale długotrwała niezgodność zwiększa koszt błędu.

Problemy z częstą regeneracją DPF, wzrostem poziomu oleju lub zapychaniem filtra wymagają diagnostyki. Zmiana lepkości nie usunie przyczyny, jeśli problemem są wtryskiwacze, nieszczelności, termostat, EGR albo nieprawidłowe spalanie.

Czy można mieszać olej 5W40 z innymi olejami silnikowymi?

W sytuacji awaryjnej lepiej uzupełnić poziom oleju produktem o zbliżonej specyfikacji niż kontynuować jazdę z niedoborem. Jednorazowa dolewka 5W30 do 5W40 albo 10W40 do 5W40 zwykle nie powoduje natychmiastowej awarii, ponieważ oleje silnikowe są projektowane z myślą o mieszalności w podstawowym zakresie. Nie oznacza to jednak, że powstała mieszanina zachowuje pełne parametry każdego z produktów.

Najważniejsza jest zgodność jakościowa. Jeżeli silnik wymaga oleju Low SAPS i konkretnej aprobaty, przypadkowy produkt może obniżyć zgodność całego układu. Różnica między olejem syntetycznym, wykonanym w technologii hydrokrakingu, a produktem opartym na innych bazach nie powinna być oceniana wyłącznie nazwą handlową. Liczy się pełna specyfikacja.

Po awaryjnym zmieszaniu olejów należy przy najbliższej okazji wrócić do właściwego produktu i nie wydłużać interwału wymiany. Jeśli dolewka była duża albo nieznany jest skład wlanego oleju, bezpieczniej wykonać wymianę wraz z filtrem. Nie należy stosować dodatków jako sposobu na „naprawienie” niewłaściwej mieszanki.

1. Zatrzymaj samochód na równej powierzchni, wyłącz silnik i odczekaj kilka minut.
2. Sprawdź poziom na bagnecie, wytrzyj go i wykonaj ponowny pomiar.
3. Dolej niewielką ilość oleju, odczekaj chwilę i ponownie skontroluj poziom.
4. Nie przekraczaj oznaczenia maksimum. Nadmiar oleju również może zaszkodzić silnikowi.
5. Zapisz, jaki produkt i w jakiej ilości został dolany, a po powrocie do właściwego oleju wymień go zgodnie z zaleceniami.

Zasady prawidłowej wymiany i eksploatacji oleju 5W40

Typowy interwał wymiany oleju wynosi często 10 000–15 000 km albo 12 miesięcy, ale pierwszeństwo ma instrukcja konkretnego samochodu. Przy krótkich trasach, częstych zimnych rozruchach, jeździe miejskiej, holowaniu lub pracy na LPG rozsądne może być skrócenie interwału. Wydłużanie wymiany tylko dlatego, że olej jest reklamowany jako „long life”, ma sens wyłącznie przy spełnieniu warunków przewidzianych przez producenta.

Podczas wymiany trzeba zastosować nowy filtr oleju. Pozostawienie starego filtra ogranicza efekt świeżego oleju, a w niektórych konstrukcjach może zaburzyć przepływ lub działanie zaworu przelewowego. Olej najlepiej zlać po rozgrzaniu silnika, zachowując ostrożność, ponieważ ma wysoką temperaturę. Po wymianie należy uruchomić silnik, sprawdzić ewentualne wycieki i po kilku minutach skontrolować poziom.

Poziom warto sprawdzać regularnie, szczególnie przed dłuższą trasą. Samochód powinien stać na równej nawierzchni, a pomiar trzeba wykonać po czasie przewidzianym przez producenta. Zbyt niski poziom pogarsza smarowanie i chłodzenie, natomiast nadmiar może powodować spienianie oleju, wzrost ciśnienia w skrzyni korbowej albo problemy z układem oczyszczania spalin.

Jeżeli po zmianie z 5W30 na 5W40 silnik zaczyna pracować głośniej, pojawiają się błędy zmiennych faz rozrządu albo nie zmniejsza się zużycie oleju, nie należy eksperymentować z kolejnymi klasami. Potrzebne są dane diagnostyczne oraz sprawdzenie, czy zastosowany produkt rzeczywiście spełnia wymaganą normę.

Oznaczenia oleju silnikowego 5W40 warto czytać jako początek decyzji, nie jej zakończenie. Cyfra 5 i litera W opisują zachowanie podczas zimnego startu, a liczba 40 – lepkość po rozgrzaniu. O właściwym zastosowaniu decydują jednak również ACEA, API, HTHS, Low SAPS i aprobaty producenta.

5W40 może być dobrym wyborem dla konkretnego silnika, także z turbosprężarką, LPG lub większym przebiegiem, ale tylko wtedy, gdy zgadza się z dokumentacją i warunkami pracy. Przed zakupem sprawdź pełną specyfikację na etykiecie, a przy problemach ze zużyciem oleju, ciśnieniem lub DPF skorzystaj z diagnostyki zamiast liczyć na samą zmianę lepkości.

O autorze

Michał Wrona

Administrator

Mam na imię Michał Wrona. Jestem redaktorem technicznym i autorem poradników motoryzacyjnych. Najwięcej uwagi poświęcam olejom silnikowym, płynom eksploatacyjnym, filtrom oraz podstawowym czynnościom związanym z codzienną obsługą samochodu.

Odwiedź stronę internetową Wyświetl wszystkie posty